СІБЕ КӨЛДЕРІНІҢ МОРФОМЕТРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ГИДРОХИМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Мақалада Шығыс Қазақстан облысы Қалба жотасының Көктау тауларында теңіз деңгейінен 710-дан 880 м биіктікте орналасқан Сібе көлдерінің морфометриялық көрсеткіштері мен гидрохимиялық режимін зерттеу нәтижелері келтірілген. Көлдер шығу тектері бойынша тектоникалық болып табылады, олардың жалпы ауданы шамамен 31 км2. Көл бассейндерінің тереңдігі 2-ден 51 м-ге дейін өзгереді: Шалқар көлі ең үлкен су айдыны ретінде максималды тереңдігі 51 м-ге жетеді, ал Қаракөл көлінің тереңдігі 3 м-ге дейін жетеді. Су айдыны ауданы бойынша Садыркөл және Қаракөл көлдері ұсақ, ал Қоржынкөл, Төрткара және Шалқар орташа көлдер болып жіктеледі. Жағалау сызығының ұзындығы 2,6 км-ден (Қаракөл көлі) 9,4 км-ге дейін (Шалқар көлі), орта есеппен 5,8 км. Судың гидрохимиялық параметрлері, оның ішінде негізгі аниондар мен катиондардың құрамы, оттегінің концентрациясы, РН, минералдану және қаттылық қарастырылған. Судың химиялық құрамы әлсіз минералданған және сілтілігі жоғары гидрокарбонат-кальций түрі ретінде анықталды. Зерттеу деректері тұрақты оттегі режимін, төмен тотығу қабілеттілігін және судың аз түстігін көрсетті, бұл аймақтың рекреациялық әлеуетінің дамуына ықпал етеді. Жұмыс нәтижелері су нысандарын одан әрі бақылау және антропогендік әсерлер мен климаттық жағдайлардан туындаған өзгерістерді бағалау үшін негіз бола алады. Су нысандарының жоғары экологиялық тұрақтылығы расталды, бұл оларды рекреациялық мақсатта тиімді пайдалануға ықпал етеді.
Article Details
##submission.citations##
Филонец П. П. Очерки по географии внутренних вод Центрального, Южного и Восточного Казахстана (озера, водохранилища и ледники). – Алма-Ата: «Наука» КазССР, 1981. – 292 с.
Myrzagaliyeva A. B. Algae diversity of the lakes Sibinskye, East Kazakhstan // International Symposium Microorganisms and the Biosphere Microbios. In Proceedings of the Materials of Symposium. – Tashkent, 2015. – P. 16–17.
Samarkhanov T. N., Myrzagaliyeva A. B., Chlachula J., Kushnikova L. B., Czerniawska J., Nigmetzhanov S. B.Geoenvironmental Implications and Biocenosis of Freshwater Lakes in the Arid Zone of East Kazakhstan // Sustainability. – 2021. Vol. 13, №10:5756. P.2-22 https://doi.org/10.3390/su13105756
Егорина А. В., Логиновская А. Н. Рекреационные ресурсы Восточного Казахстана как основа развития сферы туризма // Вестник КазНУ. Серия географическая. – 2016. – №2(43). – С.241–245.
Егорина А. В., Перемитина С. В., Тураров Н. Б. Пригородные зоны отдыха в Восточном Казахстане // Региональная экономика: технологии, экономика, экология и инфраструктура: Материалы 2-й Международной научно-практической конференции. – Кызыл, 2017. – С. 293–296.
Нургалиева З., Хасенова K., Куанткан Б., Шафеева Л., Заякина А. Методика и современные экономические подходы к развитию малого и среднего бизнеса организации туристской сферы ВКО и применение мирового опыта // Вестник НАН РК. – 2022. – №4. – С. 363–378.
Prairie Y. T. D., Bird D. F., Coll J. J. The Summer Metabolic Balance in the Epilimnion of Southeastern Quebec lakes // Limnology and Oceanography. – 2002, Vol. 47. – P. 316–321. DOI: 10.2307/3069145
Zaharescu D. G., Burghelea C. I., Hooda P. S., Lester R. N., Palanca-Soler A. Small lakes in big landscape: Multi-scale drivers of littoral ecosystem in alpine lakes // Science of The Total Environment. – 2016. – Vol. 551-552. – P. 496–505. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.02.066
Suturin A. Biogeochemistry of Lake Baikal Stony Littoral // Journal of Geoscience and Environment Protection. – 2019. – Vol. 7. – P. 72–79. doi: 10.4236/gep.2019.710006.
Frerencz B., Toporowska M., Dawidek J., Sobolewski W. Hydro-Chemical Conditions of Shaping the Water Quality of Shallow Ł˛eczna-Włodawa Lakes (Eastern Poland) // Clean Soil Air Water – 2017. https://doi.org/10.1002/clen.201600152
Hall C.M., Page S.J. The Geography of Tourism and Recreation: Environment, Place and Space – Routhledge: London, UK; New York, NY, USA, 1999. – 470 p.
Wall G. Implications of Global Climate Change for Tourism and Recreation in Wetland Areas // Climate Change. – 1998. – Vol. 40. – P. 371–389. https://doi.org/10.1023/A:1005493625658
Мукаев Ж. Т., Озгелдинова Ж. О., Улыкпанова М. М., Жангужина А. А. Геоэкологическая оценка качества поверхностных вод в рекреационной зоне озера Алаколь // Гидрометеорология и экология. – 2024 – №1. – С.110–120.
Григорьев С. В. О некоторых определениях и показателях в озероведении // Труды Карельского филиала АН СССР. – 1959. № – 18. – С. 29–45.
Науменко М. А., Гузиватый В. В., Сапелко Т. В. Цифровые морфометрические модели малых озер // Ученые записки Российского государственного гидрометеорологического университета. – 2014. - №34. – С.26–32.
Руководство по химическому анализу поверхностных вод суши /Под ред. А.Д. Семенова. – Л.: Гидрометеоиздат, 1977. – 542 с.
Унифицированные методы анализа вод / Под ред. Ю. Ю. Лурье. – М.: Химия, 1973. – 376 с.
Резников А. А., Муликовская Е. П., Соколов И. Ю. Методы анализа природных вод. – М.: Издательство «Недра», 1970. – 488 с.
Обобщенный перечень предельно допустимых концентраций (ПДК) и ориентировочно безопасных уровней воздействия (ОБУВ) вредных веществ для воды рыбохозяйственных водоемов: Утв. нач. Главрыбвода Минрыбхоза СССР В.А. Измайловым 09.08.90. – М., 1990. – 46 с.
Задағали A. М., Жаманғара А. К., Самарханов Т. Н., Адамжанова Ж. А. Көкшетау қыратының кейбір көлдерінің гидрохимиялық режимі // Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Химия. География. Экология сериясы. – 2024. – №4(149). – Б. 148–158.
Алекин О. А. Основы гидрохимии. – Л.: Гидрометеоиздат, 1970 . – 442 с.
Самарханов Т. Н., Мырзагалиева А. Б., Егорина А. В., Сапаров К. Т. Климатические факторы как компонент оценки рекреационного потенциала Сибинских озер // Гидрометеорология и экология. – 2019. – № 2(93). – C. 7–21.
Китаев С. П. Основы лимнологии для гидробиологов и ихтиологов. – Петрозаводск, 2007. – 395 с
Ильмаст Н. В., Китаев С. П., Кучко Я. А., Павловский С. А. Гидроэкология разнотипных озер Южной Карелии. – Петрозаводск: Карельский научный центр РАН, 2008. – 92 с.