ЕРТІС ӨЗЕНІ СУ САПАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒАЛАУ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Мақалада Өскемен қаласы шегіндегі Ертіс өзені бассейнінің соңғы жылдардағы экологиялық ахуалына талдау жасалды. Ертіс өзені бассейндегі анропогендік ықпалдың көбеюі су теңгерімінің өзгеруіне əкеп соқтыратыны ескерілді. Сонымен қатар, Өскемен қаласындағы Ертіс өзенінің ағысындағы судың ластануы бойынша «Қазгидромет» РМК ақпараттық-талдамалық материалдарын жүйелеу және талдау негізінде судың сапасы мен олардың геоэкологиялық жай-күйіне бағалау жүргізілді. «Өскемен қаласының СЭС (су электр станциясы)», «Өскемен Конденсатор Зауыты», Үлбі өзенінің оң жақ және сол жақ аймақтарының көрсеткіштерін пайдалана отырып, су құрамының ауыр металдармен ластануының жылдық орташа көрсеткіші есептелді. Алынған жылдық орташа көрсеткішті 2024 жылғы Ертіс өзенінің «Өскемен қаласының СЭС (су электр станциясы)», Үлбі өзені (Металл зауыты) аймақтарынан алынған сынама нәтижелерімен салыстырып, талдау жүргізді. Суды пайдалану сипатына байланысты басым ластаушы заттар, оның ішінде ауыр металдар мыс, мырыш, марганецтің көрсеткіштері сынама алу орындарында әр түрлі екендігі анықталды. Геоэкологиялық бағалау нәтижелері ГАЖ технологиясы арқылы Ертіс өзенінің ауыр металдармен ластануы карта негізінде сипатталды.
Article Details
##submission.citations##
Ержанов Н. Т., Карабалаева А. Б. Современное экологическое состояние реки Иртыш в пределах Павлодарской области // Гидрометеорология и экология. - 2011. - №4. - С. 144-147.
Мустафаев Ж. С., Рыскулбекова Л. М. Геоэкологическая оценка качества поверхностных вод речного бассейна с математическим анализом (на примере реки Иле) // Гидрометеорология и экология. - 2021. - №4. - С. 6-19. https://doi.org/10.54668/2789-6323-2021-103-4-6-19
Романова С., Крупа Е., Серикова А., Алексеев С. Современная гидрохимическая характеристика водных объектов Казахстанской части бассейна р. Ертис // Гидрометеорология и экология. - 2024. - №1. - С. 121–132. https://doi.org/10.54668/2789-6323-2024-112-1-121-132
Krupa E., Romanova S., Serikova A., Shakhvorostova L. A Comprehensive Assessment of the Ecological State of the Transboundary Irtysh River (Kazakhstan, Central Asia) // Water. - 2024. - V.16. - 973 p. https://doi.org/10.3390/w16070973
Буpлибaев М. Ж., Aмиpгaлиев Н. A., Шенбеpгеp И. В., Cкoльcкий В. A., Буpлибaевa, Д. М., Увapoв Д. В., Cмиpнoвa Д. A., Ефименкo A. В., Милюкoв Д. Ю. Пpoблемы зaгpязнения ocнoвных тpaнcгpaничных pек Кaзaхcтaнa // – Aлмaты, 2014. – Т.1. – 742 c.
Пузанов А. В., Безматерных Д. М., Рыбкина И. Д., Зиновьева А. Т., Кошелева Е. Д., Ловцкая О. В. Трансграничные проблемы реки Иртыш: современное состояние и прогноз до 2030 года // ResearchGate Logo. - 2021. - C. 299–304.
Мамырбекова Г. К., Калыбекова Е. М., Анапьянова С. Б., Колпакова В. П., Еремеева Ю. Н., Шевцов М. Н. Ертіс өзені су сапасына Үлбі саласының әсері // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. - 2024. - №2(102) - C. 341-350 https://doi.org/10.37884/2-2024/33
André-Marie Dendievel, Brice Mourier, Aymeric Dabrin, Hugo Delile, Alexandra Coynel, Antoine Gosset, Yohan Liber, Jean-François Berger, Jean-Philippe Bedell. Metal pollution trajectories and mixture risk assessed by combining dated cores and subsurface sediments along a major European river (Rhône River, France) // Environment International. – 2020. – V.144. – P. 16-29. http://doi.org/10.1016/j.envint.2020.106032
Amudham Radha Amal Raj, Prabhakaran Mylsamy, V. Sivasankar, B. Sathish Kumar, Kiyoshi Omine, T.G. Sunitha. Heavy metal pollution of river water and eco-friendly remediation using potent microalgal species // Water Science and Engineering. – 2024. – V. 17, Is. 1. – P. 41-50. https://doi.org/10.1016/j.wse.2023.04.001
Burlibayeva D. M., Burlibayev M. Zh., Christian Opp, Bao Anming. Regime dynamics of hydrochemical and toxicological parameters of the Irtysh river in Kazakhstan // Journal of arid land. – 2016. – V. 8, №4. – P. 521-532. https://doi.org/10.1007/s40333-016-0083-y
Су объектілерінде су сапасын жіктеудің бірыңғай жүйесін бекіту туралы.Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Су ресурстары комитеті төрағасының 2016 жылғы 9 қарашадағы № 151 бұйрығы.
"Қазақстан Республикасының су объектілерінде су сапасын жіктеудің бірыңғай жүйесін қолдану жөніндегі әдістемелік ұсынымдарды бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 2024 жылғы 14 қарашадағы
№ 275-ө бұйрығы.
Briffa J., Sinagra E., Blundell R. Heavy metal pollution in the environment and their toxicological effects on humans // Heliyon. – 2020. – V. 6. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04691
Steve J. Hill, Andy S. Fisher. Atomic Absorption, Methods and Instrumentation // Encyclopedia of Spectroscopy and Spectrometry (Third Edition), Academic Press. – 2017. – P. 37-43. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-803224-4.00099-6
Шығыс Қазақстан және Абай облыстары бойынша қоршаған орта жай-күйі жөніндегі ақпараттық бюллетені. – Өскемен, 2024.
Chakraborty S. C., Qamruzzaman M., Zaman M. W. U., Alam M. M., Hossain M. D., Pramanik B. K., Nguyen L. N., Nghiem L. D., Ahmed M. F., Zhou J. L., Mondal M. I. H. Metals in e-waste: occurrence, fate, impacts and remediation technologies // Process Safety and Environmental Protection. – 2022. – V. 162. – P. 230–252. https://doi.org/10.1016/j.psep.2022.04.011
Joy Tuoyo Adu, Frank Ikechukwu Aneke. Evaluation of heavy metal contamination in landfills from e-waste disposal and its potential as a pollution source for surface water bodies // Results in Engineering. – V. 25. – 2025. – P. 2590-1230. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.104431
Шабанов В. В., Маркин В. Н. Метод оценки качества вод и состояния водных экосистем. – М.: МГУП, 2009. – 154 c.
Хожамуратова Р. Т., Жангабаев Д. М. Роль ГИС-технологии в оценке и анализе современного состояния водных ресурсов // Экономика и социум. – 2024. – №3-1 (118). - С. 1018–1020. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/rol-gis-tehnologii-v-otsenke-i-analiza-sovremennogo-sostoyaniya-vodnyh-resursov
Long X., Liu F., Zhou X., Pi J., Yin W., Li F., Huang S., Ma F. Estimation of spatial distribution and health risk by arsenic and heavy metals in shallow groundwater around Dongting Lake plain using GIS mapping // Chemosphere. – 2021. – V. 269. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2020.128698