ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАЙЫЛЫМДАРЫН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ТҰРАҚТЫ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ МЕН МҮМКІНДІКТЕРІ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Оңтүстік Қазақстанның қуаң және шала-қуаң аймақтарында мал шаруашылығын тұрақты дамыту үшін жайылымдарды суландыру – негізгі шарттардың бірі болып табылады. Әсіресе, бұл мәселе елдің оңтүстік өңірлерінде өзекті, өйткені бұл аймақтарда жерүсті су көздерінің тапшылығы байқалады және жайылымдардың едәуір бөлігі су инфрақұрылымының жеткіліксіз дамуына байланысты экстенсивті түрде пайдаланылады. Бұл мәселені шешудің келешегі бар бағыттарының бірі – жайылымдарды суландыру және ауыл шаруашылығы жануарларын жыл бойы суару үшін жер асты суларын пайдалану болып табылады. Зерттеудің мақсаты – Оңтүстік Қазақстандағы жайылымдардың қазіргі суландырылу жағдайын бағалау және жер асты суларын тұрақты пайдалану әлеуетін анықтау. Мақалада өңірдің табиғи-климаттық және гидрогеологиялық жағдайлары қарастырылып, су ресурстарының қолжетімділігіндегі кеңістіктік айырмашылықтар талданады және далалық зерттеулердің нәтижелері келтіріледі. Мақалада 2024 жылы У.М. Ахмедсафин атындағы Гидрогеология және геоэкология институты жүргізген ғылыми-техникалық зерттеулердің материалдары пайдаланылды. Далалық экспедициялар барысында әртүрлі су қамтылу деңгейіне ие жайылымдық аумақтарда маршруттық зерттеулер жүргізілді. Осы зерттеулер аясында құдықтар мен ұңғымалардан су үлгілері алынып, олар зертханалық жағдайда гидрогеохимиялық талдаудан өтті. Алынған деректер жер асты суларының ауыл шаруашылығы жануарларын суаруға жарамдылық деңгейін анықтауға, гидрогеологиялық жағдайлар бойынша аумақтық айырмашылықтарды айқындауға және суландыру жүйесін жетілдіру бағыттарын белгілеуге мүмкіндік берді.
Article Details
##submission.citations##
Siebert S., Burke J., Faures J.M., Frenken K., Hoogeveen J., Döll P., Portmann F.T. Groundwater use for irrigation – a global inventory // Hydrology and Earth System Sciences [Электрон. ресурс]. 2010. Vol. 14. P. 1863-1880. – URL: https://hess.copernicus.org/articles/14/1863/2010/ (дата обращения: 24.12.2025).
Lian X., Zhao W., Li C., et al. Effect of Center-Pivot Irrigation Intensity on Groundwater Level Dynamics in the Agro-Pastoral Ecotone of Northern China // Frontiers in Environmental Science. 2022. Vol. 10. Р. 1-12. https://doi.org/10.3389/fenvs.2022.892577.
Zhang J., Liao Z., Jin J., Ni Y., Xu J., Wang M., Wang Z., Zhao Y., Zhang Y. Traceability of Phreatic Groundwater Contaminants and the Threat to Human Health: A Case Study in the Tabu River Basin, North China // Sustainability. 2024. Vol. 16(15). Р. 1-18 (6328). https://doi.org/10.3390/su16156328.
Gilbert C. Sigua, Robert K. Hubbard, Samuel W. Coleman, Mimi Williams. Nitrogen in soils, plants, surface water and shallow groundwater in a bahiagrass pasture of Southern Florida, USA // Nutrient Cycling in Agroecosystems. 2010. Vol. 86. P. 175-187. https://doi.org/10.1007/s10705-009-9281-8.
Gоmez D. G., Ochoa C. G., Godwin D., Tomasek A. A., Zamora Re M. I. Soil Water Balance and Shallow Aquifer Recharge in an Irrigated Pasture Field with Clay Soils in the Willamette Valley, Oregon, USA // Hydrology. 2022. Vol. 9(4). P. 1-12 (60). https://doi.org/10.3390/hydrology9040060.
Slavich P. Irrigation using groundwater for watertable control: a model of water and salt balance limitations // Australian Journal of Agricultural Research. 1992. Vol. 43. Р. 225-239. https://doi.org/10.1071/AR9920225.
Хожанов Н. Н., Мирдадаев М. С., Устабаев Т. Ш. Некоторые вопросы обводнения пастбищ в Казахстане // Актуальные проблемы науки и техники. Инноватика. – Уфа, 2021. – С. 49-58.
Тумлерт В. А., Онаев М. К. Обводнение пастбищ Западного Казахстана: современное состояние и перспективы использования // Наука и мир. – 2020. – № 1 (77). – С. 24-27.
Ожанов Ғ. С., Умбеткалиев Н. М., Шадьяров Т. М., Денизбаев С. Е. Жайылымдарды суландырудың қазіргі жағдайы // Ғылым және Білім. – 2022. – №1-2 (66) – Б. 111-118. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2022-1-1-110-117.
Серимбетов А. Е., Асу А. А. Подземные источники обводнения пастбищ юга Казахстана // Integration of the Scientific Community to the Global Challenges of Our Time- Materials of the III International Scientific-Practical Conference. In 3 volumes, Kyoto, Japan, 26-28 февраля 2018 года. Том III. – Kyoto, Japan: Общественный фонд "Региональная Академия Менеджмента", 2018. – С. 412-417.
Тумлерт В. А., Югай И. А., Кушенов К. И. Прогноз состояния обводнения пастбищ на основе информационных систем // Наука и мир. – 2018. – № 12-1(64). – С. 84-87.
Калиев Г. А., Сабирова А. И. Развитие пастбищного животноводства в Казахстане // Проблемы агрорынка. – 2016. – №1. – С. 7-14.
Jabassov A. M., Yermenbay A. M., Zhakibayeva A. Zh., Livinsky Yu. N. Use of artificial groundwater recharge technologies for Central Kazakhstan pastures watering // География и водные ресурсы. – 2024. – №3. – Р. 37-43. https://doi.org/10.55764/2957-9856/2024-3-37-44.24.
Есполов Т. И., Тиреуов К. М., Керимова У. К. Водные ресурсы в сельском хозяйстве Республики Казахстан: взгляд ученых на рациональное использование, перспективы и управление // Проблемы агрорынка. – 2022. – № 3. – С. 155-163. https://doi.org/10.46666/2022-3.2708-9991.17
Пастбищные ресурсы Казахстана [Электрон. ресурс]. – 2025. – URL: https://pastures.kazniizhik.kz/Home/About (дата обращения: 20.12.2025).
Водные ресурсы Казахстан: Оценка, прогноз, управление. Том XII: Технологии и технические средства обводнения пастбищ Казахстан. / Под ред. А.Р. Медеу. – Алматы, 2012. – 296 с.
Базарбаев А., Лебедь Л., Степанов Б., Хейлман Ф., Чередниченко А., Чи Дж. Водообеспеченность аридных пастбищ Прибалхашья, роль гидрогеологического фактора в условиях глобального потепления // Гидрометеорология и экология. – 2015. – №1 (76). – С. 75-89.
Абдрахметов М., Аблайсанова Г., Байшоланов С. Оценка агроклиматических условий и состояния пастбищ в южной половине Казахстана // Гидрометеорология и экология. – 2018. – № 3(90). – С. 15-28.
Ongayev M., Denizbayev S., Ozhanov G., Yesmagulova B., Umbetkaliyev N., Shadyarov T. Analysis of hydrochemical parameters of surface water sources used for watering pastures to improve the water quality // Caspian Journal of Environmental Sciences. – 2023. – Vol. 21(4). – Р. 875-883. https://doi.org/10.22124/CJES.2023.7145.
Ongayev M., Denizbayev S., Umbetkaliyev N., Yesmagulova B., Ozhanov G., Shadyarov T. The Zonality of Underground Water Supply Sources for Pastures in the West Kazakhstan Region // Journal of ecological engineering. – 2022. – Vol. 23(8). – Р. 56-65. https://doi.org/10.12911/22998993/150612.