ВАНЧ ӨЗЕНІ АЛАБЫНДАҒЫ ПУЛЬСАЦИЯЛЫҚ МҰЗДЫҚТАРДЫ ҚАШЫҚТЫҚТАН МОНИТОРИНГТЕУ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Мақалада Тәжікстанның Орталық Памиріндегі Ванч шатқалында орналасқан Мегдор (РГО) және Хирсон (Медвежий) пульсациялық мұздықтарының көпжылдық мониторинг нәтижелері келтірілген. Зерттеу 1993–2023 жылдар аралығын қамтиды және Landsat пен Sentinel спутниктік суреттерін интерпретациялауға негізделген. Анықталғандай, 2000–2020 жылдары Мегдор мұздығы пульсациялық қозғалыстың белсенді фазасында болды, осы кезеңде мұздық тілі 3240–3070 м биіктіктен 2950–2590 м белгілеріне дейін жылжыған. Көлемдік өзгерістерді бағалау нәтижесінде КСРО Мұздықтар Каталогы жарияланған кезден бері Мегдор мұздығының көлемі 22,6 %-ға, ал Хирсон мұздығының көлемі 17,8 %-ға қысқарғаны анықталды. Алынған нәтижелер Орталық Азияның таулы аймақтарындағы климаттық өзгерістердің маңызды индикаторлары ретінде пульсациялық мұздықтарды жүйелі түрде бақылаудың қажеттілігін көрсетеді.
Article Details
##submission.citations##
Аброров Ҳ. Пиряхҳои Тоҷикистон. – Душанбе «Дониш», 2017 - 147 с.
Казанский А. Б. Результаты обследования области питания ледника Медвежьего // Геофизический бюллетень. -1965. - №15. - С. 52-60.
Иқтибосҳо. “Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мулоқоти якуми Панели сатҳи баланд оид ба масъалаҳои об ва иқлим дар сиғаи видеоконфренсия”. - Душанбе, 2022. - С. 13-14 с.
Кеммерих А. О. Гидрография Памира и Памиро - Алая: (Водные ресурсы). – М.: Мысль, 1978. – 120 с.
Шульц В. Л. – Реки Средней Азии. - Ленинград, 1965. – 691 с.
Каюмов А. К. Первая комплексная Международная научная экспедиция по изучению состояния ледников и экологической ситуации в верховьях рек Вахш и Пяндж. Часть 1. Ледники и гидрология: - Душанбе, 2013. - 154 с.
Долгушин Л. Д., Осипова Г. Б. Природа Мира. Ледники. – Москва, 1989. – 477с.
Каталог ледников СССР. Том 14. Средняя Азия. Выпуск 3. Бассейн р. Аму-Дарьи. Часть 11. Бассейн р. Ванча., - Ленинград, 1978. - 84 с.
Долгушин Л. Д., Осипова Г. Б. Пульсирующие ледники. – Л.: Гидрометеоиздат, 1982.
Murodkhudzha M., Lanhai Li., Mustafo S., Mingyang Lv., Amirkhamza M., Aminjon Gulakhmadov, Kabutov Kh., Yubao Q. A comprehensive examination of the Medvezhiy glacier’s surges in west Pamir (1968-2023). Remote Sens (16): 1730.
Осипова Г. Б. И др. Каталог пульсирующих ледников Памира // Материалы гляциологических исследований. – 1998. – №. 85. – С. 3-136.
Саидзода Х. Омӯзиши пиряхҳои набзонии ҳавзаи дарёҳои Қирғизоб ва Гармо бо усули зондиронӣ фосилавии./ Саидзода Х// Маҷаллаи илмии «Захираҳои об, энергетика ва экология» и Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон. - 2024. - №4. - С. 53.
Osipova G. B. Fifty years of studying the Medvezhiy Glacier (West Pamirs) by the Institute of Geography, RAS //Ice and Snow. – 2015. – V. 55, №. 1. – Р. 129-140.
Dolgoushin, D. Glacier surges and the problem of their forecasting. IAHS Publ. - 1975. - V. 104. - P. 292–304.
Тукеев О. В. Селевые явления Памира: катастрофы, закономерности, прогноз. – 2002.
Daniel Farinotti, Matthias Huss, Johannes J. Fürst, Johannes Landmann, Horst Machguth, Fabien Maussion & Ankur Pandit. A consensus estimate for the ice thickness distribution of all glaciers on Earth. Nat. Geosci. 12 , 168–173 (2019). https://doi.org/10.1038/s41561-019-0300-3
Gabbi J. et al. Ice volume distribution and implications on runoff projections in a glacierized catchment //Hydrology and Earth System Sciences. – 2012. – Т. 16, №. 12. – С. 4543-4556.
Электронный источник. https://vaw.ethz.ch/en/people/person-detail.MTA0Mzg2.TGlzdC8xOTYxLDE1MTczNjI1ODA=.html (дата обращения 12.04.2025) 12:25
Давлатова М. Ш. Ҳолати пиряхҳои ҳавзаи дарёи Ванҷ дар шароити тағйирёбии иқлим. Рисолаи магистри. Душанбе, 2024.-58с.
Геологичская Служба СИСА в открытом доступе https://earthexplorer.usgs.gov.
Theia Cartographic Layers. http://maps.theia-land.fr/theia-cartographic-layers.html