ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖЕТІСУ ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОКЛИМАТТЫҚ РЕСУРСТАРЫН БАҒАЛАУ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Жетісу облысының агроклиматтық ресурстарын бағалау нәтижелері ГАЖ пайдаланумен және далалық зерттеулерден алынған мәліметтер негізінде келтірілген. 1:1 000 000 масштабында климаттық метеорологиялық параметрлердің карталары әзірленді. Тақырыптық климаттық карталарды дайындау үшін көп жылдық бақылау кезеңінде метеорологиялық станцияларда климатологиялық өңдеу нәтижелерін ұсынатын облыстың әртүрлі агроклиматтық аудандарында орналасқан метеорологиялық станциялар бойынша ақпараттық-талдамалық деректер базасы жинақталған (1891 жылдан 2000 жылға дейін, сондай-ақ 2001-2024 жылдардағы жаңа деректер). Ылғалмен қамтамасыз етуді бағалау Селяниновтың гидротермиялық көрсеткіші (ГТК) бойынша, ал жылумен қамтамасыз ету – 10 ºС жоғары температура сомасы бойынша жүргізілді. Метеостанциялар бойынша орташа көпжылдық ауа температурасының өзгеруін бағалау нәтижелері облыс аумағында соңғы 25 жылда, әсіресе жазғы кезеңде ауа температурасының жоғарылағанын көрсетті. Ауа температурасының орташа көпжылдық деректерінің негізінде біз жайылымдық жерлердің өнімділігіне әсер ететін вегетациялық кезеңнің жылумен қамтамасыз етілуін бағалап, жердің деградациясы мен аумақтың шөлейттену үрдістеріне ықпал ететін аймақтың құрғақшылығын бағаладық. Ылғалдандыру шарттарына сәйкес облыста төрт аймақ бөлінген: өте құрғақ ыстық (ГТК=0,2-0,3); құрғақ қалыпты ыстық (ГТК=0,3-0,6); өте құрғақшыл тау бөктері (ГТК=0,6-0,9); тау аймағы (ГТК=>2,0).
Article Details
##submission.citations##
Kyrgyzbay K., Kakimzhanov Y., Sagin J. Climate data verification for assessing climate change in Almaty region of the Republic of Kazakhstan // Climate Services. – 2023. – V. 32. – P. 100423. https://doi.org/10.1016/j.cliser.2023.100423
IPCC, 2021. Summary for Policymakers. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the SiXth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. In Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM.pdf
Мустафаев Ж. С., Тулетаев А. Б., Алдажанова Г. Б. Қазақстан Республикасы Түркістан облысының табиғи аймақтарындағы климаттың өзгеруі // География және су ресурстары. – 2023. – №. 3. – Б. 40-48. https://doi.org/10.55764/2957-9856/2023-3-40-48.17
Безруких В. А., Елин О. Ю. Агроклиматические ресурсы Приенисейской Сибири как фактор развития сельского хозяйства // Вестник Красноярского государственного педагогического университета им. В. П. Астафьева. – 2010. – № 3. – С. 281–287.
Павличенко Л. М., Байбосунова Г. Е., Рысмагамбетова А. А. Комплексная оценка агроклиматических ресурсов Казахстана на основе целевой функции // International Journal of Innovative Technologies in Social Science. – 2021. – Vol. 2 (30). – С. 1–12. https://doi.org/10.31435/rsglobal_ijitss/30062021/7559
Колосков П. И. Агроклиматическое районирование Казахстана. – М.: Издательство Академии наук СССР. 1947. – С. 36–43.
Агроклиматические и водные ресурсы районов освоения целинных и залежных земель. Давитая Ф. Ф. (ред) // Л.: Гидрометеоиздат, 1955. – 464 с.
Агроклиматические ресурсы Талдыкорганской области Казахской ССР / под ред. Р. Н. Титовой. – Л.: Гидрометеоиздат, 1978. – 168 с. [9] Қазақстан климатының өзгеру мониторингісінің жыл сайынғы бюллетені. - Астана: Қазақстан Республикасының Ұлттық гидрометеорологиялық қызметі, 2024. – Б. 8-16.
Дүниежүзілік Метеорологиялық Ұйым (WMO) [Электрондық ресурс] URL: https://public.Wmo.int/ru
"Ауа райы және климат"анықтамалық-ақпараттық порталы [Электрондық ресурс] URL: http://www.pogodaiklimat.ru/
Селянинов Г. Т. Принципы агроклиматического районирования СССР // Проблемы агроклиматического районирования СССР. – М.: Министерство сельского хозяйства СССР, 1958. – С. 7–14.
Алматы облысының 7 пилоттық аудандарында биоалуантүрліліктің негізгі аймақтарын тұрақты басқару үшін аймақтарға бөлу және ландшафттық жоспарлау схемаларын әзірлеу: ҒЗЖ туралы есеп (қорытынды). – Алматы, 2021. – 108 б.
Issaldayeva S., Alimkulov S., Raimbekova Z., Bekseitova R., Karatayev M. The climatic and river runoff trends in Central Asia: The case of Zhetysu Alatau region, the south-eastern part of Kazakhstan // Heliyon. – 2023. – V. 9, № 7. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e17897
Қазақстан климаты бойынша анықтамалық. "Қазгидромет" РМК 1971-2000 жылдардағы көпжылдық деректер. – Алматы, 2004. – 38 с.
Қазақстан климаты бойынша анықтамалық. Көпжылдық деректер. Т. 14., 3 бөлім. Атмосфералық құбылыстар. "Қазгидромет" РМК – Алматы, 2003. – 81 б.
2001-2024 жылдары Жетісу облысының станцияларында жер бетіндегі метеорологиялық бақылаулар [Электрондық ресурс] URL: http://ecodata.kz:3838/dm_climat_ru/
Павлова В. Н., Карачёнкова А. А., Романенков В. А. Оценка изменений агроклиматических ресурсов в Центральной Азии и сопредельных регионах России // Фундаментальная и прикладная климатология. – 2023. – № 3. – С. 298.