АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ ТОПЫРАҒЫНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ФИЗИКА-ХИМИЯЛЫҚ ҚАСИЕТІН ЗЕРТТЕУ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Мақалада Алматы қаласы топырақ жамылғысын зерттеу үшін оның морфологиялық сипаттамасы, физика-химиялық қасиеттері және механикалық (гранулометрлік) құрамы талданған. Қала топырағының физика-химиялық қасиетін талдау үшін топырақ кескіндері қазылды. Топырақ кескіні таулы қара топырақта, орманды-шалғынды, аз гумусты, ауыр құмбалшықты, ірі шаңды, сары-қоңыр түсті элювиальды-делювиальды жыныстарда сонымен қатар таулы күңгірт қара-қоңыр және таулы сұр қара-қоңыр топырақтар да қазылды. Топырақ кескіндерінің гранулометриялық құрамы ұсақ дисперсті фракциялардың (<0,01 мм) басымдығымен сипатталады (41–51%), бұл топырақтың орташа және ауыр механикалық құрамға жататынын көрсетеді. Су физикалық қасиеті бойынша көлемдік салмақ 0,96–1,43 г/см³, ал жалпы кеуектілік 38–59% аралығында өзгеріп, орманды аймақ топырақтарының су ұстау қабілеті жоғары болды. Топырақтың агрохимиялық қасиеті бойынша гумус мөлшері 1,44–6,21% аралығында өзгеріп, ең жоғары көрсеткіш Баум тоғайының топырағында анықталды. Қоректік элементтердің жылжымалы формалары жоғарғы қабаттарда шоғырланып, тереңдеген сайын азаю үрдісі байқалды, бұл топырақтың биологиялық белсенділігі мен табиғи құнарлылық деңгейін көрсетеді.
Article Details
##submission.citations##
Садырова Г. А. Урбанизированная флора города Алматы: иллюстрированный каталог растений // Труды Института ботаники и фитоинтродукции. – Алматы, 2017. – Т. 23 (15). – 276 с.
Садырова Г. А. Анализ флоры травянистых растений города Алматы // Вестник Карагандинского университета. Серия «Биология. Медицина. География». – 2020. – № 2 (98). – С. 60–68.
Кобегенова Х. Н. Экологическое состояние города Алматы // Euroasia Journal of Mathematics, Engineering, Natural & Medical Sciences. – 2020. – № 9. – С. 295–301.
Мынбаева Б. Н. Система биомониторинга загрязнения городских почв, основанная на использовании биоиндикаторов и биотестов // Известия Национальной академии наук Республики Казахстан. Серия биологическая и медицинская. – 2012. – № 1. – С. 41–45.
Оразымбет С. Э. Особенности накопления тяжелых металлов в почвах, прилегающих к городу Алматы в условиях локального загрязнения: дис. канд. био. наук. – Астана, 2007. – 116 с.
Почвы Казахской ССР Ред. У. У. Успанов. – Алма-Ата: Наука, 1962. – Вып. 4. – 374 с.
Pachikin K., Erokhina O., Funakawa S. Soils of Kazakhstan, Their Distribution and Mapping // Novel Measurement and Assessment Tools for Monitoring and Management of Land and Water Resources in Agricultural Landscapes of Central Asia / Ed. L. Mueller, A. Saparov, G. Lischeid. – Dordrecht: Springer, 2013. – P. 519–533. – DOI: 10.1007/978-3-319-01017-5_32.
Soil Atlas of Asia /Ed. R. Vargas, T. Hengl. – Luxembourg: European Commission, 2018. – 176 p.
FAO-UNESCO Soil Map of the World. Vol. VI: Asia. – Paris: UNESCO, 1981. – 312 p.
Погребняк С.П. Современные методы химического анализа почв и растений. – Киев: ВНИС 2020. – 258с.
Мамонтов В. Г., Гладков А. А., Кузелев М. М. Практическое руководство по химии почв: учебное пособие. – Москва: Изд-во РГАУ-МСХА, 2012. – 225 с.
Мұқанова Г.А. Топырақтану оқулығы. – Алматы: Қазақ университеті, 2025. – 332 б.
Мұқанова Г.А., Әлимұратқызы А., Базарбаева Т.А., Шимшиков Б.Е., Тукенова З.А., Ошақбай А.А., Курбанова Л.С. Хромтау өңірі топырақтарының экологиялық жағдайын агрохимиялық көрсеткіштер негізінде бағалау // Хабаршы. География сериясы. – 2025. – №3 (78). – Б. 184–195.
Pouyat R. V. et al. Soil carbon stocks and dynamics in urban ecosystems // Urban Ecosystem Ecology / Ed. by J. M. Aitkenhead-Peterson, A. Volder. – Madison : American Society of Agronomy, 2017. – P. 55–73.
Morel J. L. rt al. Urban soils: characteristics, functions and services // Urban soils: characteristics, functions and services / Ed. by J. L. Morel, C. Chenu, M. Lorenz. – Dordrecht : Springer, 2015. – P. 1–29.