ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БУРАБАЙ МҰТП АНТРОПОГЕНДІК ЖҮКТЕМЕСІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ САЛДАРЫН КЕШЕНДІ БАҚЫЛАУ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Овертуризм көптеген ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда өзекті мәселеге айналып, қоршаған ортаның айтарлықтай нашарлауына әкелуде. Берілген зерттеу 2020-2024 жылдар аралығындағы қашықтықтан зондтау деректерін пайдалана отырып, Бурабай Мемлекеттік Ұлттық табиғи паркіндегі овертуризмнің экологиялық салдарын талдауға арналған. Зерттеуде өсімдік жамылғысы, су ресурстары, жер бетінің температурасы, урбанизация және топырақтың деградациясының өзгеруін бағалау үшін NDVI, NDWI, LST, NDBI және BSI индекстерін пайдаланатын кешенді талдау қолданылады. Ғарыштық түсірістер экологиялық жағдайды дәл бақылауды қамтамасыз ету үшін ең аз бұлттылық және жоғары туристік ағын кезеңдерін ескере отырып таңдалды. Нәтижелер 2021-2022 жылдары NDVI мәндерінің уақытша төмендеуімен өсімдік жамылғысының айтарлықтай ауытқуын көрсетіп, 2023-2024 жылдары айтарлықтай қалпына келгендігін тіркейді. NDWI талдауы 2024 жылы ішінара қалпына келу белгілерімен су объектілерінің 2023 жылға дейін қысқарғанын көрсетеді. LST тербелістері жердің деградациясының әсерін дәлелдейді, берілген өлшемшарттар 2021-2023 жылдардағы жер бетіндегі температураның жоғарылауын көрсетеді. NDBI көрсеткішінің өсуі урбанизацияланған аумақтарды және антропогендік әсердің артқандығын айқындайды. BSI тенденциялары топырақтың деградациясының жоғарылауын көрсетеді. Талдау нәтижесінде Мемлекеттік Ұлттық табиғи паркінің аумағы жоғары, орта және аз деградация деңгейі бойынша 3-ке бөлініп, қорғаудың шұғыл шараларын қажет ететіндігін дәлелдеді. Нәтижелер Бурабай Ұлттық паркіндегі туризм мен қоршаған ортаны сақтауды теңестіретін тұрақты басқару және азайту стратегиялары туралы құнды ақпарат береді.
Article Details
##submission.citations##
Eagles, P. F. J., McCool, S. F., Haynes, C. D. Sustainable Tourism in Protected Areas: Guidelines for Planning and Management. – Best Practice Protected Area Guidelines Series No. 8. – Gland : IUCN, The World Conservation Union, 2002. – 183 p.
Manning, R. E., Anderson, L. E., Pettengill, P. Managing Outdoor Recreation: Case Studies in the National Parks. – Wallingford : CABI, 2017. – 340 p.
Gross, J. E., Goetz, S. J., Cihlar, J. Application of Remote Sensing to Parks and Protected Area Monitoring: Introduction to the Special Issue // Remote Sensing of Environment. – 2009. – Vol. 113. – P. 1343–1345.
Goodwin, H. Overtourism: Causes, Symptoms and Treatment. – April 2019. – P. 110–114.
Eagles, P. F. J., McCool, S. F., Haynes, C. D. Sustainable Tourism in Protected Areas: Guidelines for Planning and Management. – Best Practice Protected Area Guidelines Series No. 8. – Gland : IUCN, The World Conservation Union, 2002. – 183 p.
Gretzel, U. Technological Solutions to Overtourism: Potential and Limits // In: Mandić, A., Petrić, L. (eds.) Mediterranean Protected Areas in the Era of Overtourism: Challenges and Solutions. – Cham : Springer Nature, 2021. – P. 221–240.
Manning, R. et al. Defining, Measuring, Monitoring, and Managing the Sustainability of Parks for Outdoor Recreation // Journal of Park and Recreation Administration. – 2011. – Vol. 29, No. 3.
Burabay Biosphere Reserve // Kazakhstan National Committee of the UNESCO Program «Man and the Biosphere» (MAB). https://www.kazmab.kz/index.php/biosfernye-rezervaty1/natsionalnaya-set/burabaj/opisanie (accessed: 12.02.2025).
Gandhi, M., Parthiban, S., Thummalu, A., Christy. NDVI: Vegetation Change Detection Using Remote Sensing and GIS – A Case Study of Vellore District // Procedia Computer Science. – 2015. – Vol. 57. – P. 1199–1210. – ISSN 1877-0509.
Chen, X., Wang, Y., Chen, Y., Fu, S., Zhou, N. NDVI-Based Assessment of Land Degradation Trends in Balochistan, Pakistan, and Analysis of the Drivers // Remote Sensing. – 2023. – Vol. 15, No. 9. – P. 2388.
Özyavuz, M., Bilgili, C., Salıcı, A. Determination of Vegetation Changes with NDVI Method // Journal of Environmental Protection and Ecology. – 2015. – Vol. 16. – P. 264–273.
Robinson, N. P., Allred, B. W., Jones, M. O., Moreno, A., Kimball, J. S., Naugle, D. E., Erickson, T. A., Richardson, A. D. A Dynamic Landsat Derived Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) Product for the Conterminous United States // Remote Sensing. – 2017. – Vol. 9, No. 8. – P. 863.
McFeeters, S. K. Using the Normalized Difference Water Index (NDWI) within a Geographic Information System to Detect Swimming Pools for Mosquito Abatement: A Practical Approach // Remote Sensing. – 2013. – Vol. 5, No. 7. – P. 3544–3561.
Moharir, K., Pande, C., Gautam, V., Dash, S., Mishra, A., Yadav, K., Darwish, H., Pramanik, M., Elsahabi, M. Estimation of Land Surface Temperature and LULC Changes Impact on Groundwater Resources in the Semi-Arid Region of Madhya Pradesh, India // Advances in Space Research. – 2024. – Vol. 75. – DOI: 10.1016/j.asr.2024.09.025.
Abir, F. A., Ahmmed, S., Sarker, S. H., Fahim, A. U. Thermal and Ecological Assessment Based on Land Surface Temperature and Quantifying Multivariate Controlling Factors in Bogura, Bangladesh // Heliyon. – 2021. – Vol. 7, Issue 9. – e08012. – ISSN 2405-8440.
Salas, E. A. L., Kumaran, S. S. Hyperspectral Bare Soil Index (HBSI): Mapping Soil Using an Ensemble of Spectral Indices in Machine Learning Environment // Land. – 2023. – Vol. 12, No. 7. – P. 1375.
Nguyen, T. C., Chidthaisong, A., Kieu, D. P., Huo, L.-Z. A Modified Bare Soil Index to Identify Bare Land Features during Agricultural Fallow-Period in Southeast Asia Using Landsat 8 // Land. – 2021. – Vol. 10. – DOI: 10.3390/land10030231.
Understanding NDWI – Exploring the Range and Values for Effective Water Resource Management. Farmonaut. https://farmonaut.com/remote-sensing/understanding-ndwi-exploring-the-range-and-values-for-effective-water-resource-management/ (accessed: 25.04.2025).
MDPI. Sustainable Tourism Development in National Parks: Balancing Conservation and Visitor Management // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, No. 22. – P. 15989.
MDPI. Sustainable Development of Ecotourism in “Altynemel” National Park, Kazakhstan: Assessment through the Perception of Residents // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, No. 11. – P. 8496.
UNWTO. Overtourism? Understanding and Managing Urban Tourism Growth beyond Perceptions. – Madrid : World Tourism Organization, 2018. – 120 p.