АТЫРАУ ОБЛЫСЫ ХАЛҚЫНЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН ҚОРШАҒАН ОРТАНЫҢ ТӘУЕКЕЛДІ БАҒАЛАУ ӘДІСІМЕН ЗЕРТТЕУ
Article Sidebar
Main Article Content
Аңдатпа
Қоршаған ортаның тәуекелді бағалау әдісін қолдану - қазіргі экологиялық және қоғамдық денсаулық сақтау ғылымының ең өзекті бағыттарының бірі. Бұл зерттеу Атырау облысы тұрғындарының денсаулығына қоршаған ортаның химиялық факторларының әсерін бағалауға бағытталған. Зерттеу мақсаты - Атырау облысындағы қоршаған ортадағы химиялық факторлардың халық денсаулығына әсер ету деңгейін тәуекелді бағалау әдісі арқылы анықтап, медициналық-экологиялық жағдайдың аймақтық ерекшеліктерін сипаттау. Зерттеу әдістері ретінде әлеуметтік-гигиеналық мониторинг, аймақтық экологиялық деректерді талдау, аурушаңдық көрсеткіштерін статистикалық салыстыру және тұрғындардың денсаулығына экологиялық тәуекелді кешенді бағалау формуласы қолданылды. Мұнай-газ өндірісінің қарқынды дамуы өңірдегі экологиялық жағдайдың нашарлауына әкеліп, тұрғындар арасында аурушаңдықтың өсуіне себеп болуда. Осыған байланысты тіршілік ортасының сапасын тиімді басқару және халық денсаулығын қорғау мақсатында бақылау мен бағалаудың ғылыми негізделген жүйесін әзірлеу аса маңызды. Мұндай жүйе қоршаған орта факторларының адам денсаулығына әсерін дер кезінде анықтауға, сондай-ақ қауіп-қатер деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері Атырау облысы тұрғындарының денсаулығын жақсарту және қоршаған орта қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын жетілдіруге бағытталған.
Article Details
##submission.citations##
Прусаков В. М., Прусакова А. В., Сарапулов В. В. Анализ риска здоровью населения по данным статистической информации и мониторинга загрязнителей атмосферы // Проблемы медико-демографического и социально-гигиенического мониторинга и пути их решения: сборник научно-практических статей семинара «Задачи медико-демографического и социально-гигиенического мониторинга и пути их решения» / Под общ. ред. врача РФ П.К. Каурова. – Иркутск; 2010. – С. 73–79. https://fcrisk.ru/sites/default/files/upload/conference/781/conf_21-23_05_2014-materials.pdf
Май И. В., Зайцева Н. В. Показатели риска и вреда здоровью населения в системе новых механизмов мониторинга и управления качеством воздуха // Здоровье населения и среда обитания – ЗНиСО. – 2022. – Вып. 10 – С. 7–15. https://doi.org/10.35627/2219-5238/2022-30-10-7-15
Прусаков В. М., Вержбицкая Э. А., Басараба И. Н., Ткаченко А. В., Сарапулов В. В. Относительные риски заболеваемости населения как критерий оценки медико-экологической ситуации на территории в разделах «Охрана окружающей среды» генпланов городов и поселений // Опыт использования методологии оценки риска здоровью населения для обеспечения санитарно-эпидемиологического благополучия : труды Всерос. науч.-практ. конф. с междунар. участием. – Ангарск : РИО АГТА, 2012. – С. 17–21.
Прусакова А. В., Прусаков В. М., Зайкова З. А., Ткаченко А. В., Сарапулов В. В. Оценка медико-экологической ситуации на территории некоторых промышленных городов Иркутской области в динамике // Опыт использования методологии оценки риска здоровью населения для обеспечения санитарно-эпидемиологического благополучия : труды Всерос. науч.-практ. конф. с междунар. участием. – Ангарск : РИО АГТА, 2012. – С. 36–42.
Прусаков В. М., Прусакова А. В. Критерии оценки медико-экологической ситуации на основе метода сигмальных отклонений // Гигиена и санитария. – 2013. – №1. – С. 72–76.
Paustenbach, D., Brew, D., Ligas, S., & Heywood, J. (2021). A critical review of the 2020 EPA risk assessment for chrysotile and its many shortcomings. Critical Reviews in Toxicology, 51(6), 509-539. https://doi.org/10.1080/10408444.2021.1968337
Andersen, Z. J., Pedersen, M., Weinmayr, G., Stafoggia, M., Galassi, C., Jørgensen, J. T., & Raaschou-Nielsen, O. (2018). Long-term exposure to ambient air pollution and incidence of brain tumor: the European Study of Cohorts for Air Pollution Effects (ESCAPE). Neuro-oncology, 20(3), 420-432. https://doi.org/10.1093/neuonc/nox163
Прусаков В. М., Прусакова А. В., Зайкова З. А. Динамика риска заболеваемости населения в промышленных городах Иркутской области // Гигиена и санитария. – 2013. – №5. – С. 63–69. https://zniso.fcgie.ru/jour/article/view/1548?locale=ru_RU
Прусаков В. М., Прусакова А. В. Риск заболеваемости как критерий оценки медико-экологической компоненты качества жизни // Бюллетень ВСНЦ СО РАМН. –2013. – №3. ч. 2. – С. 120–124.
Information bulletin on the state of the environment in Atyrau region for the 1st half of 2024, RSE Kazhydromet. Department of Environmental Monitoring. Atyrau, 2024. Р. 1 - 9. https://www.kazhydromet.kz/uploads/calendar/185/polugodie_1_file/66967636281c1atyrauskaya-oblast-1-polugodie-2024-rus-1.pdf.
National Statistics Agency of the Republic of Kazakhstan for Strategic Planning and reforms- 2024 https://stat.gov.kz/region/atyrau/.
Mustafina, A., Inkarova, Z., Baimukasheva, G., Jexenov, M., Tukhfatov, Z. 2025. Impact of oil and gas fields on atmospheric air and public health in Atyrau region (a case study of Zhylyoi district) News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan Series of Geology and Technical Sciences, 2025(4). http://geolog-technical.kz/assets/2025-4/17.%20260-278.pdf
Ryskalieva, D., Yessenamanova, M., Syrlybekkyzy, S., Koroleva, E. G., Yessenamanova, Z., Tlepbergenova, A., ... & Turekeldiyeva, R. (2023). Environmental Assessment of the Impact of Atmospheric Air Pollution with Hydrogen Sulfide on the Health of the Population of Atyrau, Republic of Kazakhstan. International Journal of Sustainable Development & Planning, 18(7). https://iieta.org/journals/ijsdp/paper/10.18280/ijsdp.180724
Battakova K., Saipov A. Healthcare and wellness tourism for people with occupational diseases in central Kazakhstan //Geo Journal of Tourism and Geosites. 2022. V. 45. – P. 1586-1593. https://doi.org/gtg.454spl07-978
Ushakov D., Vasyuta E. Factors of post-covid recovery of the international health & medical tourism (hmt): Territorial potential vs state support efficiency //Geo Journal of Tourism and Geosites. 2022. V. 41, №2. P. 614-620. https://doi.org/10.30892/gtg.41236-870
Zisook R. E. et al. A state-of-the-science review of health hazards in insulators in the United States //Journal of Occupational and Environmental Hygiene. 2025. P. 1-104. https://gtg.webhost.uoradea.ro/PDF/GTG-4spl-2022/gtg.454spl07-978.pdf
Khozhayev A., Saterova A. Epidemiological indicators and statistical data of oncological screening at the level of primary care //Publisher. agency: Proceedings of the 11th International Scientific Conference «Foundations and Trends in Research»(October 30-31, 2025). Copenhagen, Denmark, 2025. 264p. – Danish School of Media and Journalism, 2025. P. 173. https://ojs.publisher.agency/index.php/FTR/article/view/7008
Tauova N. R. et al. Atyrau and the global greenhouse effect: climate analysis and prospects // Bulletin of West Kazakhstan University. – 2025. – Vol. 99, No. 3. – P. 492–492. https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.99(3).143
Togizbayev G. et al. Development of rheumatology services in Atyrau Region, Kazakhstan //Rheumatology. – 2025. – V. 64, №. 6. P. 4065-4066. https://doi.org/10.1093/rheumatology/keaf166
Makhmetova, N. A., Aubakirova, J. S., Margulan, A. S. (2025). Features of ethno-demographic development of eastern Kazakhstan in comparison with other regions of republic. Asian Journal" Steppe Panorama", 12(4), 1130-1148. https://doi.org/10.51943/2710-3994_2025_12_4_1130-1148